Takie to banalne a takie prawdziwe – odkopując Cytadelę z gigantycznych śniegowych zasp zauważyłem dzisiaj, jak czas w wariackim pośpiechu ucieka i zorientowałem się jednocześnie, że w nastałym nam roku pańskim 2009, poza kilkoma komentarzami, nie wydusiłem z siebie jeszcze żadnego wpisu. Czas najwyższy to zmienić, jak mi się zdaje, wracając tym razem, w odróżnieniu od kilku dość luźnych poprzednich wpisów, na “swojskie terytoria”, czyli do świata astronomicznych rewelacji.

Początek roku to zawsze okres relatywnie ciekawy w świecie amatorów rozgwieżdżonego nieba przynajmniej z jednego powodu – w styczniu każdego roku odbywa się coroczne spotkanie Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego (AAS, American Astronomical Society), najważniejszej, dość już wiekowej (istniejącej od 1899 roku) organizacji zrzeszającej astronomów w Stanach Zjednoczonych. A ponieważ trudno ukrywać, że to właśnie bankrutujący obecnie Amerykanie posiadają w tej dziedzinie wyśmienitą kadrę i największe osiągnięcia, w trakcie zjazdu, odbywającego się co roku w innym miejscu (tym razem w Long Beach w Kalifornii), pojawia się multum informacji, zebranych przez amerykańskich astronomów w ciągu minionego roku. Nie inaczej jest i tym razem – wysyp interesujących nowości był jak zwykle spory, tak spory, że nie lada problemem jest wyselekcjonowanie najciekawszych z nich. Niemniej jednak kilka z nich jest naprawdę wartych uwagi i w najbliższym czasie postaram się stopniowo je tutaj przedstawiać.

Na pierwszy ogień informacja, która, sięgając do głębszych zakamarków Cytadeli, może wydawać się poniekąd nawet zabawna. Jednocześnie jest ona dla mnie jednak potwierdzeniem cechy, przez którą astronomia wydaje mi się od lat tak fascynująca – tego, że nasza wiedza o Wszechświecie, mimo niezaprzeczalnych dokonań i sukcesów, ciągle tak naprawdę jest bardzo niepewna i wielokrotnie jeszcze staniemy przed koniecznością ponownej rewizji pozornie pewnych danych.

W maju 2008 roku pisałem o rewelacjach związanych z naszym galaktycznym domem, Drogą Mleczną. Międzynarodowy zespół naukowców z dużym przekonaniem ogłosił, że nasze dotychczasowe oszacowania masy Galaktyki nijak mają się do rzeczywistości i Droga Mleczna tak naprawdę jest zawodnikiem wagi lekkiej – lekką też ręką naukowcy odjęli Galaktyce aż połowę jej masy. Opis techniki badawczej i statystyka wyglądały mocno przekonywująco, to i zawierzyłem badaczom. Jak się jednak okazuje, mogli się mylić, i to całkiem poważnie.

Na wspomnianym spotkaniu AAS “wypłynęła” praca naukowa zespołu, kierowanego przez niejakiego Marka Reida z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics,  w której astronomowie oświadczają, że tak naprawdę to nasze oszacowania masy Galaktyki były dotąd zupełnie błędne. Nie wiem tylko do końca, których w sumie oszacowań to dotyczy – zakładam, że “pierwotnych” (przed ujęciem masy Drodze Mlecznej w minionym roku), bo gdyby wspomnianych wcześniej, byłoby jeszcze zabawniej – w 2008 roku naukowcy ujęli Drodze Mlecznej połowę masy, obecnie powiadają natomiast, że Droga Mleczna jest o połowę masywniejsza, niż zakładano.

Reid i koledzy, korzystając z sieci 10 radioteleskopów VLBA (Very Long Baseline Array), rozmieszczonych na sporym kawałku świata od Hawajów po Karaiby, stworzyli szczegółowe obrazy struktury galaktycznej, mierząc odległości do różnych obszarów Galaktyki oraz ich prędkości względem galaktycznego centrum. Dzięki temu ustalili między innymi, że nasz Układ Słoneczny, odległy od jądra Drogi Mlecznej o ok. 28 tysięcy lat świetlnych, porusza się względem niego z zawrotną prędkością ok. 970 tysięcy km/h, co oznacza poprawkę o ponad 160 tysięcy km/h w stosunku do poprzednich założeń.

Pomiary prędkości obrotów zróżnicowanych obszarów Drogi Mlecznej doprowadziły badaczy do wniosku, że masa Galaktyki jest o ok. 50% większa, niż przypuszczano dotąd. Jak to się przekłada na rzeczywiste wartości, nie mam zielonego pojęcia, bo w wielu źródłach pojawiają się mocno zróżnicowane “pierwotne” założenia. Niemniej jednak sam fakt “pogrubienia” Galaktyki oznacza, co w sumie najważniejsze, że możemy śmiało stawać w szranki z Galaktyką Andromedy, która dotąd wydawała się samotnym “hersztem bandy” galaktyk, które składają się na Grupę Lokalną. Przypuszczano dotąd, że Andromeda jest znacznie większa niż nasza Galaktyka, jeśli jednak rzeczywiście masa Drogi Mlecznej kształtuje się w zakresie podanym przez Reida i kolegów po fachu, to pod względem masy i wielkości obie galaktyki są w zasadzie równe sobie.

Inną konsekwencją takich rewelacji, choć mało niepokojącą dla naszego doczesnego istnienia, jest fakt, iż znacznie większa masa wiąże się ze znacznie silniejszym oddziaływaniem na nasze kosmiczne otoczenie. Zwiększa się tym samym prawdopodobieństwo kolizji z galaktykami satelitarnymi, oczywiście zwiększa się również szansa na kolizję z samą galaktyką Andromedy, która według poprzednich szacunków ma nastąpić gdzieś za dwa miliardy lat. Co prawda nie oznacza to, że termin zderzenia przesunie się gwałtownie w naszą stronę i do zderzenia dojdzie, powiedzmy, za miesiąc, jednak z pewnością szybciej, niż nam się zdawało.

Źródła:

Link 1

Link 2

Link 3

Link 4

Link 5

Link 6

Link 7

Link 8

Link 9

Link 10

Link 11

Wpisy o podobnej tematyce:

• Odchudzona Droga Mleczna
• Małe co nieco dla galaktyki
• Cztery mniej dwa plus pocieszenie
• Kosmologiczny ruch oporu
• Średni Atraktor